TYP: a1

Zagwozdka na dzisiaj: skąd się biorą pływy?

czwartek, 3 października 2019
Anna Ciężadło

Teoretycznie to bardzo proste pytanie: z oddziaływania Księżyca. No niby tak… ale w takim razie, dlaczego woda w oceanie wybrzusza się po obu stronach Ziemi, a nie tylko od tej bliższej Księżycowi? Przecież gdyby pływy wynikały jedynie z przyciągania oceanu przez Księżyc, to występowałyby tylko z jednej strony.

[t][/t] [s]Fot. Pixabay[/s]

Oto jest pytanie

Z lekcji fizyki wiemy, że Księżyc krąży wokół Ziemi, a Ziemia wokół Słońca. Na potrzeby naszych rozważań uprośćmy cały układ i zapomnijmy na chwilę o Słońcu, skupiając się na wzajemnym oddziaływaniu Ziemi oraz Księżyca.

Fakt, że to nasz naturalny satelita krąży wokół Ziemi jest… nie do końca zgodny z prawdą; chociaż tak właśnie nauczyli nas w szkole. W rzeczywistości jednak wygląda to nieco inaczej.

Zarówno Ziemia, jak i Księżyc krążą wokół wspólnego środka masy układu Ziemia-Księżyc. Oczywiście, środek masy tego układu znajduje się znacznie bliżej środka Ziemi, niż środka Księżyca. Ale nie jest to dokładnie w samym centrum Ziemi. 

 

I co z tego wynika?

Cały nasz tandem wiruje wokół punktu niebędącego środkiem ciężkości Ziemi; mimo to, wszystko działa dosyć sprawnie, bowiem siły odśrodkowe, jakie powstają na Ziemi i Księżycu w związku z ruchem obrotowym, równoważone są przez wzajemne przyciąganie tych ciał. W przeciwnym wypadku dawno utracilibyśmy naszego naturalnego satelitę, bo albo odleciałby w kosmos, albo spadłby na Ziemię.

Fakt, że nadal mamy księżyc dowodzi, że siły te się równoważą… tak z grubsza. To znaczy, równoważą się idealnie, ale tylko w środku Ziemi i w środku Księżyca. A ocean jest przecież na zewnątrz. Jak zatem wygląda to naprawdę?

 

Dużo ciekawiej

Dla punktów położonych na powierzchni Ziemi siła odśrodkowa oraz oddziaływanie grawitacyjne Księżyca wcale się nie równoważą; któraś z tych sił zawsze przeważa, w zależności od tego, w jakim położeniu znajdują się aktualnie te ciała niebieskie.

W punktach na powierzchni Ziemi położonych od strony Księżyca siła odśrodkowa jest nieco mniejsza, niż w środku naszej planety. Za to w tym miejscu jest bliżej do Księżyca, zatem jego oddziaływanie grawitacyjne jest tutaj znacznie silniejsze. I to ono powoduje wybrzuszenie oceanu od tej strony.

Z kolei po przeciwnej stronie planety jest dokładnie odwrotnie: siła odśrodkowa jest wyraźnie większa, zaś przyciąganie grawitacyjne Księżyca jest mniejsze. I tutaj nie Księżyc, ale właśnie siła odśrodkowa sprawia, że ocean się wybrzusza.

 

Jakie stąd wnioski?

Przede wszystkim takie, że nie należy bezkrytycznie podchodzić do tego, czego uczą nas w szkole. I do tego, co „ogólnie wiadomo” - szczególnie, jeśli intuicja podpowiada nam, że to trochę bez sensu.

Oczywiście pogląd, że pływy oceaniczne mają jakiś związek z Księżycem, jest z grubsza prawdziwy – jednak to, jak rzeczywiście wygląda ten związek, podawane jest w dużym uproszczeniu. Pływy oceaniczne są skutkiem oddziaływania Księżyca, ale w równej mierze są przecież efektem działania siły odśrodkowej. I dopiero kombinacja tych czynników sprawia, że powierzchnia oceanu wybrzusza się po obu stronach planety, zamiast tworzyć uczciwą elipsoidę.

 

Tagi: ocean, pływy
TYP: a3
0 0
Komentarze
TYP: a2

Kalendarium: 25 July

Pierwsze okrążenie Przylądka Horn przez Wollema Schontena.
poniedziałek, 25 lipca 1616
Zmarła Krystyna Eisele, honorowy wicekomandor Yacht Klubu Polski, Zasłużony Działacz Żeglarstwa Polskiego, sędzia klasy państwowej.
niedziela, 25 lipca 2004
Zmarł Jerzy Fijka, sekretarz, a następnie redaktor naczelny "Żagli", fotografik, animator polskiego żeglarstwa.
wtorek, 25 lipca 1995
Na pokładzie s/y "Jurand" w Trzebieży zmarła Elżbieta Kazimierczuk-Dziewulska, organizatorka wielu kursów żeglarskich w Trzebieży, Jastarni, Zegrzynku, była instruktorem żeglarstwa, przodownikiem turystyki żeglarskiej PTTK, żoną znanego autora podręcznikó
sobota, 25 lipca 1981
Towarzystwo Przyjaciół Sportów Wodnych (pierwsza organizacja sportowo-żeglarska w odrodzonej Polsce) zorganizowało pierwsze regaty żeglarskie na wodach Jeziora Charzykowskiego.
niedziela, 25 lipca 1920
Inwazja floty angielskiej na Antwerpię.
wtorek, 25 lipca 1809