TYP: a1

Bliza: wersja na rynek wschodni

środa, 24 kwietnia 2019
Anna Ciężadło

Czym właściwie jest bliza i dlaczego sugerujemy, że ma ona coś wspólnego ze wschodem? Hmmm, tak naprawdę, to jeszcze więcej wspólnego ma ze światłem i z... żurawiem. Takim przy studni. Brzmi skomplikowanie? Zaraz wszystko wyjaśnimy.

Definicja

Bliza jest specjalną odmianą latarni morskiej. Niekiedy nazywana bywa latarnią dźwigniową, a to może nasunąć nam pewne skojarzenia co do jej wyglądu; tym bardziej, że na wstępie wspomnieliśmy coś o żurawiu. Bliza ma zasadniczo podobną do niego konstrukcję - z tym, że zamiast wiadra, na jej końcu znajduje się kosz z jakiegoś rodzaju paliwem.

 

Po napełnieniu kosz wznosił się na kilkanaście metrów w górę, co przy odpowiednim usytuowaniu takiej latarni sprawiało, iż jej światło było widoczne z odległości kilku mil morskich. Dobre i to.

 

Blizy były patentem powszechnie stosowanym w średniowiecznej Europie... Chwila, ale przecież ludzkość znała już wtedy inne opcje, czego dowodem jest choćby jeden z cudów świata – starożytna latarnia w Faros. Dlaczego zatem bawiono się w jakieś blizy? Cóż, jeśli nie wiadomo, o co chodzi... Otóż to. Bliza była tania. Powstawała szybko. A jeśli się zepsuła albo została zniszczona, stworzenie nowej blizy to była kwestia dni, a nie miesięcy czy lat. Czysta ekonomia.

 

Kocioł Wulkana

Bliza, jak na proste, acz skuteczne rozwiązanie przystało, zwykle wykonana była z drewna. Natomiast jej kosz, nazywany kotłem (lub garnkiem) Wulkana, z oczywistych względów drewniany być nie mógł. Najczęściej wykonywano go z żelaza, co znacząco wydłużało jego żywotność.

 

W koszu, jak już wiemy, umieszczane było paliwo. Jakie? Takie, jakie udało się znaleźć. Teoretycznie mogło to być drewno (tanie i dostępne, ale mało kaloryczne; co w praktyce oznaczałoby konieczność częstego napełniania kosza), ale dużo lepszym rozwiązaniem był  węgiel albo smoła.

 

System nie był może doskonały (choćby dlatego, że był podatny na warunki pogodowe, no i nie zapewniał żadnego schronienia dla latarnika – czyli delikwent musiał mieszkać gdzie indziej), ale działał.

 

Gdzie szukać bliz?

Blizy, jak już wiemy, występowały w całej Europie (nie tylko wschodniej), a na naszym podwórku – na Helu i w gdańskim Nowym Porcie. Niestety, żadna z polskich bliz nie dotrwała do naszych czasów. Co jednak nie oznacza, że nie możemy zobaczyć takiego cuda na własne oczy.

 

Zrekonstruowana (ale prawdziwa) bliza znajduje się w Parku Miniatur Latarni Morskich w Niechorzu. Jest to jedyna sprawna bliza nie tylko w Polsce, ale i w Europie, więc w pewnym stopniu unikat.

 

Ciekawostką jest, że wbrew temu, co sugeruje nazwa, tamtejsza bliza zbudowana została  w skali 1:1, czyli wcale nie jest miniaturą – a jej kocioł Wulkana wznosi się na imponującą wysokość 14 metrów.

 

Etymologia

Pochodzenie słowa bliza jest nie do końca jasne, ale jedno jest pewne: nie jest to zapożyczenie z obcych języków - chyba, że za obcy uznamy kaszubski.

 

Co ciekawe, po kaszubsku słowem bliza określa się też... Przylądek Rozewie, co może sugerować, że prawdopodobnie jakaś bliza tam stała – i to na tyle długo, że cała okolica przejęła od niej miano. Prawdopodobnie, ale nie na pewno, bowiem po kaszubsku bliza to generalnie latarnia morska, niezależnie jakiej jest konstrukcji.

 

I na koniec

Latarnie morskie powoli tracą swoje pierwotne znaczenie, bowiem dzisiaj bardziej polegamy na GPS-ach, niż na własnym wzroku. Trochę szkoda, ale z drugiej strony, postępu nie zatrzymamy.

 

Ludzie morza i okolic żywią jednak pewien sentyment do latarni morskich, czego wyrazem są różne kluby i stowarzyszenia, dbające o tego typu zabytki. Na przykład Klub Miłośników Latarń Morskich, dający możliwość zdobycia Turystycznej Odznaki Miłośnika Latarń Morskich „BLIZA”.

 

Aby uzyskać takie odznaczenie, wystarczy w ciągu 2 lat odwiedzić dowolnych 5 polskich latarni morskich (i tu kolejna ciekawostka – nie wszystkie znajdują się w Polsce; na przykład jedną mamy na... Spitsbergenie) i potwierdzić te wizyty specjalnymi stemplami. A może ktoś z Was posiada już taką odznakę? Pochwalcie się koniecznie.

 

 

 

Tagi: bliza, latarnia, słownik
TYP: a3
0 0
Komentarze
TYP: a2

Kalendarium: 23 September

W Southamton wystartowała kolejna (ósma) edycja załogowych regat dookoła świata, tym razem pod nazwą The Volvo Ocean Race Round the World.
niedziela, 23 września 2001
W Łebie zakończył okołoziemski rejs Kapitan Krzysztof Baranowski na s/y "Lady B" (ex "Wojewoda Pomorski"); Kapitan Krzysztof Baranowski stał się tym samym pierwszym Polakiem, który dwukrotnie samotnie okrążył kulę ziemską pod żaglami.
sobota, 23 września 2000
Odbył się chrzest "Daru Przemyśla", na którym Henryk Jaskuła opłynął kulę ziemską w rejsie non stop.
czwartek, 23 września 1976
W Olsztynie powołano do życia oddział Yacht Klubu Polski.
poniedziałek, 23 września 1946
Sejm uchwalił ustawę o budowie portu w Gdyni.
sobota, 23 września 1922